Tay Chân Miệng Ở Trẻ Em — Dấu Hiệu & Cách Chăm Sóc

Bệnh tay chân miệng (Hand, Foot and Mouth Disease — HFMD) là bệnh truyền nhiễm cấp tính do enterovirus gây ra.

Virus enterovirus chủ yếu là coxsackievirus A (đặc biệt A16) và enterovirus 71 (EV71).

Bệnh phổ biến ở trẻ em dưới 5 tuổi, nhất là dưới 3 tuổi.

Theo Bộ Y tế, Việt Nam ghi nhận hàng ngàn ca tay chân miệng mỗi năm, cao nhất từ tháng 5-9. WHO cảnh báo EV71 là nguyên nhân hàng đầu gây tay chân miệng có biến chứng ở Đông Nam Á, đặc biệt ở Việt Nam.

Thời gian ủ bệnh là 3-6 ngày (trung bình 4-5 ngày).

Virus lây qua giọt bắn khi trẻ ho/hắt hơi, tiếp xúc trực tiếp với mủ từ các nốt rôm, tiếp xúc với phân của trẻ nhiễm bệnh, hoặc tiếp xúc với các bề mặt bị nhiễm.

Trẻ nhiễm bệnh có thể lây cho người khác từ lúc có triệu chứng đến 7-10 ngày sau khi bệnh phát triển, đặc biệt là những ngày đầu tiên.

Các triệu chứng thường xuất hiện 3-6 ngày sau khi nhiễm virus:

— Chán ăn, buồn nôn, nôi (ở một số trẻ). — Rát họng hoặc đau khi nuốt. — Mệt mỏi, hay quấy khóc.

1. GIAI ĐOẠN 1 (ngày 1-2 bệnh): — Sốt (thường từ 37,5-38,5°C, có thể cao hơn).
2. GIAI ĐOẠN 2 (ngày 2-5 bệnh): — Xuất hiện các nốt rôm hoặc vết loét trên: • Miệng: Các vết loét nhỏ, đỏ, có thể chảy máu nhẹ, thường ở vùng miệng, lưỡi, nướu.

Rất đau khi ăn/uống. • Tay: Những nốt rôm lăn nhỏ, từng cụm, thường ở lòng bàn tay, vùng giữa ngón tay. • Chân: Nốt rôm tương tự tay, thường ở lòng bàn chân. • Mông, hộp cơ, đầu gối: Có thể có nốt rôm ở những nơi này. — Nốt rôm thường không ngứa, không để lại sẹo khi lành. — Một số trẻ có thể không có nốt rôm ở tay/chân (chỉ loét miệng).

— Nốt rôm khô lại, bắt đầu lành. — Vết loét miệng lành từ từ. — Trẻ bắt đầu ăn uống bình thường trở lại.

1. GIAI ĐOẠN 3 (từ ngày 5-7): — Sốt hết.

Hầu hết trẻ khỏi hoàn toàn sau 7-10 ngày mà không cần điều trị đặc biệt.

Mặc dù hầu hết ca tay chân miệng nhẹ, nhưng một số có thể chuyển sang dạng nặng, đặc biệt nếu do EV71 gây ra.

Những dấu hiệu sau cần nhập viện ngay: 1.

Sốt cao trên 40°C kéo dài hoặc tái phát. 2.

Đau đầu dữ dội hoặc cứng cổ: Dấu hiệu viêm não hoặc viêm màng não. 3.

Nôi liên tục hoặc nôi kèm máu. 4.

Co giật hoặc sự nhẫn dạ. 5.

Hôn mê hoặc lơ mơ. 6.

Khó thở, thở nhanh, hoặc thở với tiếng rít: Dấu hiệu viêm phổi hoặc phù phổi. 7.

Chảy máu hoặc bầm tím ngoài da. 8.

Cơn co thắt, run, hoặc paralysis (liệt): Dấu hiệu rất nguy hiểm. 9.

Tím tái, mặc dù chưa bệnh tại các thời điểm được giám sát. 10.

Bỏ ăn/uống hoàn toàn, tiểu tiện giảm: Dấu hiệu mất nước nặng. 11.

Tim đập nhanh bất thường hoặc mạch yếu. 12.

Trẻ không có phản ứng hoặc khó buồn không muốn thức.

Nếu trẻ có bất kỳ dấu hiệu nào ở trên, đưa trẻ đến bệnh viện ngay lập tức hoặc gọi xe cấp cứu.

Biến chứng nặng (viêm não, phù phổi, sốc) có thể là nguy hiểm đến tính mạng nếu không điều trị kịp.

Nếu trẻ được chẩn đoán tay chân miệng nhẹ-trung bình, có thể chăm sóc tại nhà: 1.

Nghỉ ngơi: Để trẻ nghỉ, tránh hoạt động quá sức. 2.

Hạ sốt: Dùng paracetamol (15mg/kg) hoặc ibuprofen (10mg/kg) theo liều khuyến cáo trên vỉ thuốc hoặc tư vấn từ dược sĩ.

Không dùng aspirin cho trẻ. 3.

Uống đủ nước: Đây là RẤT QUAN TRỌNG.

Uống nước sạch, nước chanh, nước dừa (không đường), cơm canh mới.

Tránh nước cam, nước chanh chua, nước có đường vì đau miệng.

Nếu trẻ nhỏ, cho bú/cho sữa thường xuyên. 4.

Ăn nhẹ: Ăn cơm nhạt, cháo mờ, trứng luộc mềm, gà luộc, cá luộc, toffu mềm, trái cây mềm (chuối, cam, đu đủ), sữa chua (không chua). TRÁNH: đồ cay, nóng, cứng, axit (cam, chanh, cà chua), sữa nóng. 5.

Rửa tay sau khi chăm sóc trẻ: Để tránh lây cho các thành viên khác trong gia đình. 6.

Cách ly trẻ: Tránh tiếp xúc gần với trẻ khác, đặc biệt trẻ nhỏ hoặc người yếu.

Trẻ có thể quay lại trường khi hết sốt ít nhất 24 giờ. 7.

Giám sát chặt chẽ: Đặc biệt ở những ngày đầu (3-5 ngày), giám sát sốc, các dấu hiệu nặng.

Ghi chép nhiệt độ 3-4 lần mỗi ngày. 8.

Vệ sinh miệng: Sau khi ăn, rửa miệng bằng nước muối hoặc nước sạch để giữ vệ sinh, tránh nhiễm trùng thứ cấp.

Bạn nên khám bác sĩ nếu: 1.

Nghi ngờ trẻ bị tay chân miệng (có nốt rôm trên tay/chân/miệng cùng lúc). 2.

Trẻ không thể uống được nước hoặc ăn gì cả. 3.

Sốt cao trên 39°C hoặc kéo dài hơn 3 ngày. 4.

Trẻ không muốn uống/ăn, buồn nôn liên tục. 5.

Bất kỳ dấu hiệu nặng nào (như liệt kê ở trên). 6.

Trẻ không ăn, uống, tiểu tiện giảm, dấu hiệu mất nước. 7.

Trẻ có vẻ rất bệnh hoặc khác thường. 8.

Sau 7-10 ngày vẫn không thấy cải thiện.

Khám sớm sẽ giúp bác sĩ loại trừ các bệnh khác hoặc phát hiện biến chứng sớm.

Hầu hết ca tay chân miệng không cần nhập viện nếu phát hiện sớm.

Không có vaccine tay chân miệng, nên phòng ngừa bằng cách tránh virus: 1.

Rửa tay thường xuyên: Rửa tay bằng xà phòng và nước sạch ít nhất 20 giây, đặc biệt sau khi đi vệ sinh, trước khi ăn, sau khi chơi ngoài, sau khi chăm sóc trẻ bệnh. 2.

Giáo dục vệ sinh cho trẻ: Dạy trẻ rửa tay, không chỉ tay vào miệng, không chia sẻ nước và đồ ăn với bạn. 3.

Vệ sinh nhà cửa: Rửa, khử trùng những bề mặt thường xuyên tiếp xúc (nắm cửa, bàn phím, điều khiển từ xa). 4.

Tránh tiếp xúc gần với người bệnh: Cách nhau ít nhất 1-2 mét. 5.

Đeo khẩu trang: Nếu chăm sóc trẻ bệnh hoặc ở những nơi có dịch. 6.

Không chia sẻ đồ dùng cá nhân: Ly, thìa, bàn chải đánh răng, khăn tắm. 7.

Khử trùng đồ chơi: Rửa đồ chơi bằng nước nóng hoặc khử trùng nếu trẻ bệnh. 8.

Giám sát trẻ: Nếu có dịch tay chân miệng ở trường/khu vực, giám sát trẻ, ghi chép các triệu chứng. 9.

Giáo dục cộng đồng: Hợp tác với trường, cơ sở chăm sóc trẻ để ngăn chặn lây lan.

Từ Circa, chúng tôi khuyên cha mẹ: Mặc dù tay chân miệng hiếm khi nặng nề, nhưng phòng ngừa luôn tốt hơn.

Dạy trẻ vệ sinh tốt từ nhỏ là khoản đầu tư lâu dài.