Thuốc Ho — Ho Ướt vs Ho Khô, Chọn Đúng Loại

Ho ướt (ho có đờm) là ho kèm theo sản sinh đờm (chất nhầy từ đường hô hấp).

Nguyên nhân thường là viêm phế quản, cảm lạnh, cúm, hoặc viêm phổi.

Ho ướt có tiếng "ứp ứp" hoặc có thể nghe thấy âm thanh dịch trong phổi.

Chỗ ngực cảm thấy nặng, chặt, khó thở nhẹ.

Người bệnh thường ho ra đờm màu trắng, vàng, hoặc xanh tùy mức độ nhiễm trùng.

Ho khô là ho mà không có đờm hoặc rất ít đờm.

Nguyên nhân bao gồm: hít phải bụi, khí độc, dị ứng, hen suyễn cứng nát, ho kéo dài sau cảm cúm (post-viral cough), hoặc tác dụng phụ từ một số thuốc (ACE inhibitors).

Ho khô có tiếng rõ, "cạch cạch" hoặc "hứt hứt", không sản sinh đờm.

Người bệnh cảm thấy khô cổ, ngứa cổ, và thường ho nhiều lần liên tiếp.

Phân biệt: Nghe âm thanh ho - nếu có tiếng ướt (như ho dạng bụng), đó là ho ướt; nếu tiếng khô (khục khục), đó là ho khô.

Xem có ho ra đờm không.

Ho ướt cần được điều trị khác với ho khô vì mục tiêu khác nhau.

Mục tiêu điều trị ho ướt là giúp loãng đờm để người bệnh ho lên dễ dàng hơn, từ đó làm sạch đường hô hấp.

Các loại thuốc cho ho ướt: 1) Guaifenesin (Mucinex, Robitussin): Là thuốc bổ phế (expectorant), giúp loãng đờm để dễ ho lên.

Liều khuyến nghị 200-400mg mỗi 4 giờ, tối đa 2400mg/ngày.

Giá 30,000-50,000đ/hộp.

Tác dụng phụ hiếm, chủ yếu buồn nôn 2.

N-acetylcysteine (NAC, Fluimucil): Thuốc bổ phế mạnh hơn, trực tiếp tách vỡ liên kết protein trong đờm.

Liều khuyến nghị 200-400mg 2-3 lần/ngày.

Giá 60,000-90,000đ/hộp 3.

Bromhexin: Kích thích tuyến tiết dịch, giúp loãng đờm.

Liều khuyến nghị 4mg 3 lần/ngày.

Giá 40,000-60,000đ/hộp.

Công dụng hiệu quả, an toàn 4.

Ambroxol (Mucosolvan): Dẫn xuất của bromhexin, tác dụng tương tự.

Liều khuyến nghị 15-30mg 2-3 lần/ngày.

Giá 50,000-80,000đ/hộp 5.

Honey-based syrups (Siro mật ong): Không phải thuốc chính thức nhưng mật ong có khả năng loãng đờm, giảm ho.

Giá 30,000-50,000đ/chai.

An toàn cho trẻ em nhưng không nên dùng cho trẻ dưới 1 tuổi.

Lưu ý: Không nên dùng thuốc ức chế ho (dextromethorphan) cho ho ướt vì nó giữ đờm trong phổi, làm xấu tình huống.

Mục tiêu điều trị ho khô là ức chế reflex ho để cho cơ thể nghỉ ngơi.

Các loại thuốc cho ho khô: 1) Dextromethorphan (DXM): Là thuốc ức chế ho (antitussive), hoạt động trên trung tâm ho trong não.

Liều khuyến nghị 10-20mg mỗi 4-6 giờ, tối đa 120mg/ngày.

Giá 20,000-35,000đ/hộp.

Tác dụng phụ: buồn nôn, chóng mặt, chỉ hiếm gây lạm dụng ở liều thông thường 2.

Codeine: Thuốc ức chế ho mạnh hơn, cũng là thuốc giảm đau.

Liều khuyến nghị 10-20mg mỗi 4-6 giờ.

Giá 50,000-70,000đ/hộp.

Tác dụng phụ: buồn ngủ, táo bón, có nguy cơ phụ thuộc 3.

Benzonatate (Tessalon): Gây tê cục bộ các thụ thể ho, ức chế ho.

Liều khuyến nghị 100-200mg 3 lần/ngày.

Giá 80,000-120,000đ/hộp.

Tác dụng phụ: buồn nôn, chóng mặt 4.

Lozenges (kẹo ngậm): Các kẹo ngậm chứa thành phần gây tê cục bộ (benzocaine) hoặc menthol giúp giảm kích ứng cổ họng.

Giá 20,000-40,000đ/gói.

An toàn, không tác dụng phụ 5.

Honey & lemon tea: Mật ong, chanh, nước nóng giúp làm dịu cổ họng, giảm kích ứng, từ đó giảm ho.

Giá 10,000-20,000đ/gói trà.

Thiên nhiên, an toàn.

Lưu ý: Không dùng thuốc bổ phế (guaifenesin) cho ho khô vì không hiệu quả và có thể kích ứng thêm.

1.

Robitussin DM (Dextromethorphan + Guaifenesin): Công thức 2-tác-dụng, vừa ức chế ho vừa bổ phế.

Phù hợp cho ho kéo dài giữa ướt/khô.

Giá 50,000-70,000đ/chai.

Siro dễ uống, tác dụng nhanh 2.

Strepsils Plus (Paracetamol + Amylmetacresol + Benzocaine): Kẹo ngậm cho họng đau, gây tê cục bộ, giảm ho.

Giá 35,000-50,000đ/gói.

Lý tưởng cho ho khô kèm đau họng 3.

Mucosolvan (Ambroxol): Thuốc bổ phế mạnh, tác dụng 12 giờ.

Giá 60,000-90,000đ/hộp.

Hiệu quả cao cho ho ướt kéo dài 4.

Tessalon Pearls (Benzonatate 100mg): Thuốc ức chế ho hiệu quả, không gây buồn ngủ như dextromethorphan.

Giá 100,000-150,000đ/hộp.

Tốt cho ho khô dai dẳng 5.

Honey Cough Syrup Organic: Siro mật ong hữu cơ, giúp loãng đờm, giảm ho, an toàn cho cơ thể.

Giá 80,000-120,000đ/chai.

Tốt nhất cho ho nhẹ, an toàn lâu dài.

Lựa chọn phụ thuộc vào loại ho - ho ướt cần bổ phế, ho khô cần ức chế.

Lưu ý chung: 1) Không dùng quá 2 tuần mà không tham khảo bác sĩ - ho kéo dài có thể dấu hiệu bệnh nặng 2.

Không kết hợp nhiều loại thuốc ho khác nhau 3.

Nếu dùng dextromethorphan hoặc codeine, không lái xe hoặc vận hành máy móc 4.

Uống đủ nước - giúp loãng đờm, giảm kích ứng cổ họng 5.

Tránh hút thuốc, ô nhiễm không khí, khí nóng - kích ứng cơ đường hô hấp 6.

Không dùng thuốc ức chế ho nếu ho có đờm (cần ho lên đờm, không nên ức chế).

Thuốc ho cho trẻ em: Các tổ chức y tế (WHO, FDA) khuyến cáo không dùng thuốc ho OTC cho trẻ dưới 4 tuổi vì rủi ro cao.

Thay vào đó: 1) Honey (từ 1 tuổi): cho mật ong nguyên chất, giúp giảm ho 2.

Nước ấm, hơi nước: khô không khí là nguyên nhân chính 3.

Guaifenesin (từ 2 tuổi): dùng liều trẻ em 4.

Dextromethorphan (từ 4 tuổi): dùng liều trẻ em 5.

Paracetamol hoặc ibuprofen: nếu kèm sốt.

Nên tham khảo dược sĩ hoặc bác sĩ cho liều lượng chính xác cho trẻ.