Thuốc Dị Ứng — Loại Nào Không Gây Buồn Ngủ?

Dị ứng là phản ứng miễn dịch của cơ thể đối với các chất vô hại mà nó nhầm lẫn là nguy hiểm.

Những chất gây dị ứng được gọi là dị nguyên (allergen) như phấn hoa, bụi, lông thú, hay một số thực phẩm.

Khi tiếp xúc với dị nguyên, cơ thể sản sinh ra các tế bào mast và basophil chứa một chất gọi là histamine.

Histamine được giải phóng, gây ra các triệu chứng: hắt hơi, sổ mũi, ngứa mắt, ngứa da, phát ban, sưng mặt, khó thở (trong những trường hợp nặng).

Dị ứng có thể nhẹ đến nặng - từ ngứa mũi đơn giản đến sốc phản vệ có thể đe dọa tính mạng.

Thế hệ 1 antihistamine (như diphenhydramine) hoạt động nhanh chóng nhưng gây buồn ngủ vì chúng có khả năng xuyên qua rào chắn máu-não.

Thế hệ 2 antihistamine (như loratadine, cetirizine) hoạt động lâu hơn và ít gây buồn ngủ hơn vì chúng không xuyên qua rào chắn máu-não hiệu quả.

Tại Circa, bạn có thể tìm thấy cả hai thế hệ antihistamine để lựa chọn.

Thế hệ 1 Antihistamine: Bao gồm diphenhydramine (Benadryl), chlorpheniramine (Chlortrimeton), promethazine.

Hoạt động nhanh (15-30 phút), tác dụng kéo dài 4-6 giờ.

Tác dụng phụ chính là buồn ngủ nặng vì chúng xuyên qua rào chắn máu-não, tác động trực tiếp đến các thụ thể H1 trong não.

Ngoài ra còn gây khô miệng, lú lẫn, chóng mặt, và có thể gây ảnh hưởng đến khả năng lái xe.

Không phù hợp cho những người cần làm việc có tập trung cao.

Tuy nhiên, tác dụng buồn ngủ này lại hữu ích cho những người cần vừa chống dị ứng vừa ngủ tốt hơn.

Thế hệ 2 Antihistamine: Bao gồm cetirizine (Zyrtec), loratadine (Claritin), fexofenadine (Allegra), desloratadine (Aerius).

Hoạt động chậm hơn (1-3 giờ) nhưng tác dụng kéo dài 12-24 giờ, chỉ cần uống 1-2 lần/ngày.

Ít gây buồn ngủ vì không xuyên qua rào chắn máu-não hiệu quả.

Phù hợp hơn cho những người cần duy trì tập trung.

Tác dụng phụ hiếm hơn nhưng có thể gây đau đầu, chóng mặt, buồn nôn nhẹ.

Nói chung, thế hệ 2 là lựa chọn tốt hơn cho hầu hết mọi người.

1.

Cetirizine 10mg (Zyrtec): Thế hệ 2, tác dụng 12-24 giờ, ít gây buồn ngủ.

Liều khuyến nghị 10mg/ngày, có thể dùng 5mg/ngày cho người nhạy cảm.

Giá 30,000-50,000đ/hộp.

Nhanh tương đối, có hiệu quả tốt 2.

Loratadine 10mg (Claritin): Thế hệ 2, tác dụng 24 giờ, rất ít gây buồn ngủ.

Liều khuyến nghị 10mg/ngày.

Giá 40,000-60,000đ/hộp.

Lựa chọn phổ biến, an toàn cho lâu dài 3.

Fexofenadine 180mg (Allegra): Thế hệ 2, tác dụng 12 giờ, không gây buồn ngủ.

Liều khuyến nghị 180mg/ngày (chia 2 lần) hoặc 120mg 2 lần/ngày.

Giá 60,000-80,000đ/hộp.

Tác dụng lâu nhất trong thế hệ 2 4.

Chlorpheniramine 4mg (Chlortrimeton): Thế hệ 1, tác dụng 4-6 giờ, gây buồn ngủ rõ rệt.

Liều khuyến nghị 4mg mỗi 4-6 giờ, tối đa 24mg/ngày.

Giá 10,000-15,000đ/hộp.

Rẻ nhất nhưng buồn ngủ lâu 5.

Desloratadine 5mg (Aerius): Thế hệ 2, tác dụng 24 giờ, rất ít gây buồn ngủ.

Liều khuyến nghị 5mg/ngày.

Giá 80,000-100,000đ/hộp.

Đắt nhất nhưng hiệu quả cao.

Lựa chọn phụ thuộc vào mục đích - nếu cần ít buồn ngủ, chọn thế hệ 2; nếu dị ứng kèm mất ngủ, thế hệ 1 có lợi.

Để sử dụng antihistamine an toàn và hiệu quả: 1) Tuân thủ liều kê đơn - không tự ý tăng liều vì vừa không hiệu quả hơn vừa tăng tác dụng phụ 2.

Thế hệ 1 nên dùng vào buổi tối (vì gây buồn ngủ), thế hệ 2 có thể dùng bất kỳ lúc nào 3.

Nên dùng antihistamine trước khi có triệu chứng (phòng) hơn sau khi triệu chứng xuất hiện (điều trị).

Ví dụ, nếu biết mùa phấn hoa sắp đến, dùng antihistamine từ trước 4.

Không dùng quá 2 tuần liên tục mà không tham khảo bác sĩ 5.

Không kết hợp hai loại antihistamine khác nhau (tăng nguy cơ tác dụng phụ) 6.

Uống với nước, có hoặc không có thức ăn tùy loại 7.

Nếu dùng thế hệ 1 (gây buồn ngủ), không nên lái xe hoặc vận hành máy móc nguy hiểm 8.

Không kết hợp với rượu hoặc các chất hưởng thụ khác vì tăng buồn ngủ 9.

Phụ nữ mang thai nên tham khảo bác sĩ trước.

Những lưu ý này giúp đạt hiệu quả tối ưu với nguy cơ tối thiểu.

Hầu hết dị ứng nhẹ có thể tự xử lý bằng antihistamine OTC.

Tuy nhiên, cần gặp bác sĩ ngay nếu: 1) Sốc phản vệ - khó thở, sưng mặt, môi, lưỡi, hoặc cổ họng.

Đây là tình huống cấp cứu cần tiêm epinephrine ngay 2.

Dị ứng không đáp ứng với antihistamine sau 1 tuần 3.

Dị ứng kéo dài nhiều tháng - cần xác định nguyên nhân chính xác bằng xét nghiệm 4.

Dị ứng kèm các triệu chứng khác (sốt, ho kéo dài) - có thể bệnh khác 5.

Triệu chứng dị ứng ngày càng nặng dù đang dùng thuốc 6.

Bạn đang dùng thuốc khác (thế hệ 1 antihistamine có thể tương tác) và cần kiểm tra 7.

Trẻ nhỏ hoặc người cao tuổi (liều khác nhau, cần giám sát).

Bác sĩ có thể kê đơn corticosteroid, decongestant, hoặc thuốc khác tùy nguyên nhân.

Tại Circa, dược sĩ cũng có thể giúp bạn chọn antihistamine phù hợp nhất.