Kháng Sinh — Uống Đúng Cách, Tránh Kháng Thuốc
Giới thiệu
Kháng sinh là một trong những phát minh y học vĩ đại nhất, cứu sống hàng triệu người. Tuy nhiên, lạm dụng kháng sinh đã tạo ra vấn đề kháng kháng sinh toàn cầu, làm cho các loại kháng sinh hiện tại trở nên kém hiệu quả. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ cách sử dụng kháng sinh đúng cách, tránh những sai lầm phổ biến, và bảo vệ hiệu quả của kháng sinh cho các thế hệ tương lai.
Kháng Sinh Là Gì? Cách Phân Loại Các Loại Kháng Sinh
Kháng sinh là những chất có khả năng tiêu diệt hoặc ức chế sự sinh sôi của vi khuẩn.
Chúng được chia thành hai nhóm chính: kháng sinh diệt khuẩn (bactericidal) - làm chết trực tiếp vi khuẩn, và kháng sinh ức chế khuẩn (bacteriostatic) - ngăn vi khuẩn sinh sôi.
Các loại kháng sinh phổ biến bao gồm: Penicillin và các dẫn xuất của nó (amoxicillin, ampicillin), Cephalosporin (cephalexin, ceftriaxone), Macrolide (azithromycin, erythromycin), Fluoroquinolone (ciprofloxacin, levofloxacin), và Aminoglycoside (gentamicin, streptomycin).
Mỗi loại có phổ hoạt động khác nhau - tức là chúng hiệu quả chống lại những loại vi khuẩn khác nhau.
Điều quan trọng là kháng sinh chỉ hoạt động chống lại vi khuẩn, không chống lại virus.
Tại Circa, bạn có thể tìm thấy các loại kháng sinh chính hãng với giá cạnh tranh và dịch vụ tư vấn từ dược sĩ.
Nguyên Tắc Sử Dụng Kháng Sinh An Toàn
Sử dụng kháng sinh đúng cách là chìa khóa để tránh kháng kháng sinh.
Trước hết, chỉ sử dụng kháng sinh khi cần thiết - tức là chỉ khi có nhiễm trùng vi khuẩn được xác nhận bởi bác sĩ hoặc xét nghiệm.
Thứ hai, sử dụng đúng liều lượng được bác sĩ kê đơn.
Liều quá thấp không có đủ khả năng tiêu diệt vi khuẩn, trong khi liều quá cao làm tăng nguy cơ tác dụng phụ.
Thứ ba, hoàn thành toàn bộ đợt điều trị - đừng dừng uống thuốc khi cảm thấy khỏe vì những vi khuẩn còn lại có thể phát triển thành có khả năng kháng thuốc.
Thứ tư, không chia sẻ hoặc tự ý mua kháng sinh mà không đơn.
Thứ năm, khoảng cách giữa các liều phải đều đặn - nếu kê đơn 3 lần/ngày, thì cách nhau 8 giờ.
Những nguyên tắc này là cơ bản nhưng rất quan trọng để bảo vệ hiệu quả kháng sinh.
5 Sai Lầm Phổ Biến Khi Dùng Kháng Sinh
Lỗi số 1: Dừng uống kháng sinh khi cảm thấy khỏe.
Nhiều người sẽ dừng sau 2-3 ngày vì cảm thấy tốt hơn, nhưng điều này để lại những vi khuẩn còn sót lại, dễ tái phát và trở nên kháng thuốc.
Lỗi số 2: Sử dụng kháng sinh cũ từ những lần trước.
Vi khuẩn gây bệnh có thể khác, đòi hỏi loại kháng sinh khác.
Lỗi số 3: Chia sẻ kháng sinh với người khác vì "cùng bệnh".
Các bệnh nhân khác nhau cần loại kháng sinh khác nhau.
Lỗi số 4: Tự ý thay đổi liều lượng hoặc thời gian dùng.
Điều này làm suy giảm hiệu quả hoặc tăng độc tính.
Lỗi số 5: Uống kháng sinh để phòng ngừa những bệnh do virus gây (cảm cúm, COVID-19).
Kháng sinh không có tác dụng chống virus, chỉ gây lãng phí tiền bạc và tăng nguy cơ kháng thuốc.
Dược sĩ Circa có thể giúp bạn tránh những sai lầm này.
Kháng Kháng Sinh — Vấn Đề Toàn Cầu và Cách Phòng Tránh
Kháng kháng sinh là hiện tượng vi khuẩn tiến hóa để chống lại tác dụng của kháng sinh.
Đây là một trong những vấn đề sức khỏe công cộng nguy hiểm nhất hiện nay theo WHO.
Khi vi khuẩn phát triển khả năng kháng thuốc, nó sẽ truyền tính chất này cho thế hệ con của nó, và rồi lan truyền trong cộng đồng.
Vòng tròn này kéo dài khi kháng sinh tiếp tục được sử dụng không hợp lý.
Kháng kháng sinh làm cho nhiễm trùng trở nên khó trị, kéo dài thời gian bệnh, tăng nguy cơ tử vong, và tăng chi phí điều trị.
Cách phòng tránh bao gồm: chỉ dùng kháng sinh khi cần thiết, tuân thủ đơn bác sĩ, hoàn thành toàn bộ đợt điều trị, rửa tay sạch để giảm lây nhiễm, và tiêm chủng đầy đủ.
Mỗi cá nhân có trách nhiệm trong việc bảo vệ hiệu quả của kháng sinh.
Khi Nào Cần Dùng Kháng Sinh? Bác Sĩ vs Tự Chẩn Đoán
Không phải mọi bệnh đều cần kháng sinh.
Sốt, ho, sổ mũi, đau họng thường do virus gây ra - kháng sinh không có tác dụng.
Tuy nhiên, viêm họng do liên cầu khuẩn, viêm phổi với dịch nhầy vàng/xanh, nhiễm trùng nước tiểu có triệu chứng, và các vết mổ bị nhiễm trùng thì có thể cần kháng sinh.
Bác sĩ sẽ xác định loại kháng sinh cần thiết dựa trên: loại bệnh, vị trí nhiễm trùng, tính năng vi khuẩn (nếu có xét nghiệm), lịch sử dị ứng của bệnh nhân, và các thuốc khác đang dùng.
Không bao giờ nên tự ý sử dụng kháng sinh mà chỉ dựa vào triệu chứng hoặc lời khuyên của người khác.
Tuy nhiên, ở một số nơi, quyền tiếp cận kháng sinh bị hạn chế.
Tại Circa, dược sĩ của chúng tôi có thể tư vấn và giúp bạn liên hệ bác sĩ nếu cần thiết.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao để biết nhiễm trùng do vi khuẩn hay virus?
Khó phân biệt dựa vào triệu chứng đơn thuần. Vi khuẩn thường gây các dịch tiết mầu (mủ), sốt cao kéo dài, trong khi virus thường tự khỏi trong 7-10 ngày. Xét nghiệm máu hoặc nuôi cấy là cách chắc chắn.
Có thể dùng kháng sinh để phòng bệnh không?
Không được tự ý dùng kháng sinh để phòng. Chỉ trong những tình huống đặc biệt (bác sĩ kê đơn) như người bị viêm khớp cần mổ cắt, hoặc tiếp xúc với bệnh lao. Tương tác vaccine là lựa chọn phòng chủ động tốt hơn.
Kháng sinh hết hạn có dùng được không?
Không nên dùng. Kháng sinh hết hạn có thể bị phân hủy, mất hiệu lực, thậm chí hóa chất trong đó có thể trở nên độc hại. Luôn sử dụng kháng sinh còn hiệu lực.
Tác dụng phụ của kháng sinh là gì?
Phổ biến nhất là dị ứng (phát ban, phù mặt, khó thở), tiêu chảy (do mất cân bằng tự nhiên), buồn nôn. Kháng sinh nhóm Macrolide có thể gây rối loạn nhịp tim. Thông báo cho bác sĩ nếu có tác dụng phụ.
Có thể dùng kháng sinh lâu dài để phòng tái phát không?
Không. Dùng lâu dài tăng nguy cơ kháng kháng sinh mà không có lợi ích phòng. Nếu bệnh tái phát nhiều lần, cần tìm nguyên nhân gốc rễ với bác sĩ.
Sản phẩm khuyên dùng
Cần tư vấn từ dược sĩ?
Miễn phí, trực tuyến 24/7