Aspirin Liều Thấp Phòng Bệnh Tim: Có Nên Dùng? Lợi & Hại

Aspirin là một thuốc kháng đông (anticoagulant) ở liều thấp, có nghĩa là nó giúp ngăn chặn hình thành cục máu đông.

Nó hoạt động bằng cách ức chế thromboxane A2, một chất hóa học giúp tiểu cầu dính lại với nhau tạo thành cục máu đông. Ở liều thấp (75-100 mg/ngày), aspirin chủ yếu ảnh hưởng đến tiểu cầu, làm máu 'loãng'.

Điều này có tác dụng: 1.

Ngăn chặn hình thành cục máu đông trong động mạch (primary prevention — phòng ngừa lần đầu). 2.

Giảm nguy cơ tái phát nhồi máu hoặc đột quỵ ở những người đã từng gặp (secondary prevention — phòng ngừa tái phát).

Tuy nhiên, ở liều cao hơn (500+ mg), aspirin cũng có tác dụng kháng viêm.

Liều thấp chủ yếu là kháng đông.

Điều quan trọng cần hiểu là aspirin không 'hạ cholesterol' hay 'hạ huyết áp' — nó chỉ 'loãng máu' để ngăn cục máu đông.

Primary prevention (phòng ngừa bệnh tim lần đầu) là khi một người chưa bao giờ gặp nhồi máu hoặc đột quỵ, nhưng có yếu tố nguy hiểm cao, và dùng aspirin để ngăn chặn.

Khuyến cáo đã thay đổi trong những năm gần đây.

Theo hướng dẫn mới nhất của American Heart Association (AHA) và American College of Cardiology (ACC): 1.

Không khuyến cáo sử dụng aspirin thường xuyên cho người dưới 60 tuổi không có bệnh tim đã xảy ra — rủi ro chảy máu vượt quá lợi ích. 2.

Đối với người 60-69 tuổi có yếu tố nguy hiểm cao (cao huyết áp, cholesterol cao, hút thuốc, tiểu đường, thừa cân), có thể cân nhắc aspirin 81 mg/ngày, nhưng quyết định cá nhân hóa. 3.

Đối với người trên 70 tuổi, không khuyến cáo aspirin dùng phòng ngừa lần đầu vì rủi ro chảy máu cao. 4.

Tính nguy cơ 10 năm (ASCVD risk calculator) có thể giúp quyết định — nếu nguy cơ trên 10%, có thể cân nhắc aspirin kết hợp với các cách khác.

Điều quan trọng nhất là tập trung vào những cách khác hiệu quả hơn: bỏ thuốc lá, ăn tốt, tập thể dục, kiểm soát huyết áp/cholesterol/đường.

Secondary prevention (phòng ngừa tái phát) là cho những người đã từng gặp nhồi máu, đột quỵ, hoặc các sự kiện tim mạch khác.

Đối với nhóm này, aspirin là rõ ràng có lợi.

Khuyến cáo: 1.

Người từng nhồi máu: Aspirin 81-325 mg/ngày indefinitely (mãi mãi). 2.

Người từng đột quỵ: Aspirin 81-325 mg/ngày indefinitely. 3.

Người với stent mạch vành: Kết hợp aspirin + clopidogrel (Plavix) trong 6-12 tháng, sau đó aspirin duy trì. 4.

Người bị bệnh động mạch ngoài tim: Aspirin 81-325 mg/ngày. 5.

Người bị hẹp động mạch cảnh: Aspirin 81-325 mg/ngày.

Đối với nhóm phòng ngừa tái phát, lợi ích rõ ràng vượt quá rủi ro.

Tác dụng phụ chính của aspirin là tăng nguy cơ chảy máu.

Các loại chảy máu bao gồm: 1.

Chảy máu tiêu hóa (GI bleeding) — dạ dày hoặc ruột chảy máu.

Điều này có thể gây thiếu máu mạn tính hoặc chảy máu cấp tính đe dọa tính mạng. 2.

Chảy máu não (intracranial hemorrhage) — máu chảy trong não, một loại đột quỵ nguy hiểm. 3.

Chảy máu ở các nơi khác (chảy máu cam, máu trong nước tiểu, v.v.).

Nguy cơ chảy máu tiêu hóa tăng thêm nếu: bạn trên 65 tuổi, bạn có tiền sử loét dạ dày, bạn dùng corticosteroid hoặc NSAID khác (như ibuprofen), bạn uống rượu, bạn có bệnh gan hoặc máu.

Các tác dụng phụ khác (ít phổ biến hơn): viêm da do aspirin (rash), hệu quả kỵ aspirin (hiếm gặp, gây nguy hiểm), ù tai, chóng mặt.

Mục đích quan trọng: rủi ro chảy máu của aspirin phòng ngừa lần đầu có thể bằng hoặc vượt quá lợi ích ở một số người.

Aspirin tương tác với một số thuốc:

1. NSAID khác (ibuprofen, naproxen) — kết hợp tăng nguy cơ chảy máu tiêu hóa.

Tránh sử dụng cùng lúc. 2.

Warfarin (thuốc máu loãng) — kết hợp tăng nguy cơ chảy máu.

Nếu cần, phải theo dõi chặt. 3.

Clopidogrel (Plavix) — kết hợp là chuẩn sau stent, nhưng tăng nguy cơ chảy máu.

Bác sĩ sẽ quân lý. 4.

Corticosteroid — tăng nguy cơ chảy máu tiêu hóa.

6.

1. SSRIs (thuốc trị trầm cảm) — có thể tăng nguy cơ chảy máu.

Alcohol — rượu + aspirin tăng nguy cơ chảy máu tiêu hóa.

Giảm hoặc tránh rượu.

Luôn báo với bác sĩ hoặc dược sĩ về tất cả các thuốc bạn đang dùng trước khi bắt đầu aspirin phòng ngừa.

Những người nên tránh aspirin hoàn toàn hoặc cần thảo luận cẩn thận bao gồm: 1.

Người có dị ứng aspirin hoặc các NSAID khác. 2.

Người bị chứng chảy máu (hemophilia, cơn chảy máu bất thường). 3.

Người bị viêm dạ dày hoặc loét dạ dày không được kiểm soát. 4.

Người bị bệnh gan nặng. 5.

Người bị suy thận nặng. 6.

Người sắp phẫu thuật (cần dừng aspirin 5-7 ngày trước). 7.

Phụ nữ có thai (đặc biệt vào 3 tháng cuối)—aspirin có thể ảnh hưởng đến bào thai. 8.

Trẻ em bị viêm (aspirin liên quan đến hội chứng Reye). 9.

Người đang dùng warfarin hoặc thuốc máu loãng mạnh khác — cần sự giám sát cẩn thận. 10.

Người lớn tuổi (trên 70) dùng phòng ngừa lần đầu — rủi ro vượt lợi ích.

Nếu bạn cân nhắc aspirin phòng ngừa, hãy thảo luận chi tiết với bác sĩ về lợi ích cá nhân của bạn so với rủi ro.

Thay vì dựa quá nhiều vào aspirin, những cách sau được chứng minh hiệu quả hơn nhiều: 1.

Bỏ thuốc lá — giảm nguy cơ bệnh tim 50% trong 1 năm. 2.

Ăn tốt (chế độ DASH, Mediterranean) — giảm nguy cơ 20-30%. 3.

Tập thể dục (150 phút/tuần) — giảm nguy cơ 20-25%. 4.

Duy trì cân nặng khỏe mạnh — giảm cân 10% có thể giảm nguy cơ 15-20%. 5.

Kiểm soát huyết áp — mỗi 10 mmHg giảm huyết áp giảm nguy cơ 20%. 6.

Kiểm soát cholesterol — giảm LDL 40 mg/dL giảm nguy cơ 20%. 7.

Kiểm soát đường máu — kiểm soát tiểu đường giảm nguy cơ 20-30%. 8.

Quản lý stress — giảm stress mãn tính giảm nguy cơ. 9.

Ngủ đủ — 7-9 giờ/đêm. 10.

Giữ liên hệ xã hội — cô đơn tăng nguy cơ 30%.

Những yếu tố lối sống này có tác dụng rộng hơn, không có rủi ro chảy máu.

Nếu bạn thực hiện những điều này, nguy cơ bệnh tim sẽ giảm đáng kể, và bạn có thể sẽ không cần aspirin phòng ngừa.