50 Câu Hỏi Sức Khỏe Thường Gặp — Dược Sĩ Giải Đáp

Q1: Có thể tự ý dừng uống thuốc cao huyết áp được không? A: Không. Thuốc cao huyết áp cần uống liên tục suốt đời (trừ có chỉ định bác sĩ). Dừng đột ngột nguy hiểm, có thể sốc cao huyết áp. Hãy tư vấn bác sĩ trước khi dừng.

Q2: Có thể dùng thuốc hết hạn được không? A: Không nên. Thuốc hết hạn có thể mất hiệu quả, hoặc có tác dụng phụ. Hủy bỏ các loại thuốc hết hạn đúng cách (không vứt bừa bãi).

Q3: Bổ sung vitamin liên tục có an toàn không? A: An toàn nếu uống đúng liều. Nhưng vitamin fat-soluble (A, D, E, K) dùng quá nhiều có thể tích tụ độc. Nên kiểm tra liều hàng năm với bác sĩ.

Q4: Có thể dùng cùng lúc nhiều loại bổ sung không? A: Cố gắng tránh, vì có thể tương tác. Nên uống cách dùng 2-3 giờ từ thuốc khác. Tư vấn dược sĩ nếu dùng nhiều.

Q5: Thuốc tiêu (laxative) dùng lâu dài có sao không? A: Không nên dùng lâu dài (quá 1 tuần) vì có thể gây phụ thuộc ruột, táo bón kinh niệm. Nên thay đổi chế độ ăn, uống nước, tập thể dục trước.

Q6: Cảm cúm bao lâu mới khỏi? A: Thường 5-7 ngày. Ngay cả khi mua thuốc hay uống tây y, cảm cúm do siêu vi không có thuốc đặc hiệu, chỉ hỗ trợ triệu chứng. Cơ thể tự khỏi sau 7 ngày.

Q7: Cảm cúm nên ăn gì tốt? A: Ăn nhẹ (cơm cháy, súp), uống nước nhiều, dùng vitamin C 500-1000mg/ngày, uống mật ong ấm. Tránh dầu mỡ, cay, đối với đầu, sốt cao.

Q8: Ho kéo dài 3 tháng có phải lao không? A: Không chắc. Ho kéo dài có thể do: hậu cảm cúm, dị ứng, hen, trào ngược axit, hoặc lao. Cần X-quang phổi để loại trừ lao.

Q9: Dị ứng ngứa da có cách nào chữa không? A: Thường do lạm dụng xà phòng hoặc dị ứng chất. Cách chữa: dừng xà phòng, dùng nước ấm, bôi kem dưỡng mỡ 2-3 lần/ngày. Nếu không khỏi sau 1 tuần, đi bác sĩ da.

Q10: Có thể dùng kháng sinh khi chỉ bị cảm sớ không? A: Không nên. Kháng sinh chỉ dùng khi có nhiễm vi khuẩn (sốt cao, ho phồn, dịch mủ). Dùng tùy tiện gây kháng thuốc.

Q11: Đau lưng do gì mà không có tổn thương? A: Thường do căng cơ, mất tư thế, ngồi lâu, hoặc stress. Gọi là đau cơ xương (musculoskeletal pain). Cách chữa: massage, tập yoga, tư thế đúng, bôi dầu nóng, tránh nâng đồ nặng.

Q12: Có thể chữa loãng xương bằng ăn uống không? A: Chỉ hỗ trợ. Nên ăn canxi (sữa, phô mai), vitamin D (cá, trứng), tập thể dục nâng tạ. Nhưng nếu loãng nặng, cần thuốc tái tạo xương (bisphosphonate).

Q13: Tê tay chân có phải là dấu hiệu stroke không? A: Không chắc. Tê tay chân có thể do: thiếu vitamin B12, cơ căng, glucose cao. Nhưng nếu tê đột ngột 1 bên kèm miệng méo, gọi cấp cứu ngay.

Q14: Có nên đi bộ khi bị viêm khớp gối không? A: Có nên, nhưng nhẹ. Đi bộ 20-30 phút/ngày, từ từ. Tránh chạy, nhảy. Bôi kem giãn cơ trước, rồi bôi kem giảm viêm sau.

Q15: Cột sống bị cong có chữa được không? A: Tùy độ cong. Nhẹ: tập yoga, PT, bôi xoa. Nặng (>40°): cần phẫu thuật. Phát hiện sớm khi trẻ là tốt nhất.

Q16: Ăn cau (trầu) có sao không? A: Ăn quá nhiều: gây ung thư miệng, biến bệnh lành. Ăn sờ có thể gây hôi miệng, sô màu. Nên ăn ít hoặc không ăn.

Q17: Bao tử căng có phải là viêm loét không? A: Không chắc. Các căng có thể do: ăn nhanh, ăn no, gas, stress, viêm loét, hoặc IBS. Cần endoscopy nếu kéo dài >2 tuần.

Q18: Nên uống bao nhiêu nước một ngày? A: Chung quy là 2-3 lít/ngày (8 cốc 250ml). Nhưng tùy hoạt động, thời tiết, cơ thể. Xét nghiệm: nước tiểu màu nhạt = uống đủ.

Q19: Ăn thay đổi thói quen ruột (từ táo bón sang tiêu chảy) bình thường không? A: Có thể bình thường, nhưng nên theo dõi. Nếu kéo dài >2 tuần, đi xét nghiệm phân, siêu âm.

Q20: Nên ăn gì khi bị viêm dạ dày? A: Ăn nhẹ (cơm cháy, cháo), mềm, dễ tiêu. Tránh cay, dầu, sữa, cà phê. Ăn từng bữa nhỏ, 5-6 bữa/ngày. Uống nước ấm.

Q21: Mụn có thể chữa khỏi được không? A: Tùy loại. Mụn nội tiết tính: giảm với tuổi, hoặc dùng thuốc điều hòa hormone. Mụn vi khuẩn: kháng sinh, benzoyl peroxide. Mụn stress: giảm stress. Thường chữa được, nhưng tái phát nếu không giữ vệ sinh.

Q22: Nám có thể xóa sạch không? A: Khó xóa sạch vĩnh viễn, nhưng có thể làm nhạt. Cách: tránh nắng, dùng kem chống nắng hàng ngày, vitamin C serum, laser (nếu cần). Nám do hormone sẽ nhạt khi hormone ổn định.

Q23: Rôm sẩn (bùng) do gì? A: Do hàng lông, bụi, rác, chứa vi khuẩn. Cách chữa: rửa sạch, tắm với xà phòng kháng khuẩn, bôi calamine hoặc dung dịch khoáng, tránh nước nóng.

Q24: Chàm tay chân có lây không? A: Không lây từ người sang người, nhưng có thể từ tiếp xúc chất (xà phòng, hóa chất). Cách chữa: dùng kem ẩm, tránh xà phòng, ở nơi mát, tránh stress.

Q25: Có thể dùng corticosteroid cream dài hạn trên mặt không? A: Không nên. Corticosteroid dùng lâu trên mặt gây da mỏng, giãn mạch, tổn thương. Chỉ dùng 5-7 ngày, rồi dùng kem dưỡng bình thường.

Q26: Kinh nguyệt không đều có sao? A: Bình thường ở phụ nữ trẻ (<=25) hoặc gần mãn kinh (>=45). Nếu ở tuổi 25-45 và thay đổi đột ngột, cần khám phụ khoa, xét nghiệm hormone.

Q27: Có thể dùng tampon cả ngày không? A: Không nên. Dùng tối đa 6 giờ, rồi thay. Dùng lâu tăng nguy cơ viêm, TSS (Toxic Shock Syndrome).

Q28: Mang thai có thể dùng thuốc cảm cúm được không? A: Tùy thuốc. Paracetamol an toàn. Kháng sinh: amoxycillin an toàn, TMP-SMX tránh trimester 1. Rất cần tư vấn bác sĩ.

Q29: Sau sinh bao lâu có thể quan hệ? A: Sinh bình thường: 6 tuần. Sinh mổ: 8-12 tuần. Nhưng nên có kế hoạch tránh thai (vì có thể mang thai lại ngay dù đang cho con bú).

Q30: Có thể cho con bú khi mẹ bị bệnh không? A: Tùy bệnh. Cảm cúm: có thể (kháng thể qua sữa). Viêm gan B: có thể nếu ngực không chảy máu. TB: cần tư vấn. Nói chung, hầu hết bệnh mẹ không nguy hiểm cho con bú, nhưng tư vấn bác sĩ.

Q31: Người già có nên tập thể dục không? A: Nên. Tập nhẹ (đi bộ, bơi, yoga) 30 phút/ngày, 5 ngày/tuần giảm nguy cơ té ngã, loãng xương, tim mạch. Nên tư vấn bác sĩ trước khi tập.

Q32: Tuổi tác nào nên sàng lọc ung thư? A: Nam: sàng lọc ung thư tuyến tiền liệt từ 50, hoặc 40 nếu rủi ro cao. Nữ: sàng lọc ung thư vú từ 40, ung thư cổ tử cung từ 21.

Q33: Huyết áp cao ở tuổi trên 60 là bình thường không? A: Không hoàn toàn bình thường, nhưng phổ biến. Vẫn cần kiểm soát (<140/90). Nên uống thuốc, ăn uống, tập thể dục.

Q34: Có nên dùng aspirin dự phòng tim mạch không? A: Tùy rủi ro. Người có rủi ro cao tim mạch: có. Người bình thường: không nên (gây chảy máu). Tư vấn bác sĩ.

Q35: Trí nhớ suy giảm bình thường hay sớm? A: Suy giảm nhẹ bình thường. Nhưng suy giảm nhanh, quên dễ là dấu hiệu sớm Alzheimer. Nên kiểm tra nếu ảnh hưởng sống.

Q36: Khi nào trẻ có thể dùng vitamins? A: Từ 6 tháng. Từ 6-12 tháng: nên bổ sung D3, A. Từ 1 tuổi: multivitamin nếu ăn kém. Nhưng chủ yếu từ thực phẩm.

Q37: Sốt cao ở trẻ >40°C nên làm gì? A: Nhập viện để xét nghiệm, không tự xử lý. Có thể do infection nặng, viêm phổi, viêm não. Cần chẩn đoán chính xác.

Q38: Có thể cho trẻ uống cà phê không? A: Không nên dưới 12 tuổi. Từ 12-18 tuổi: tối đa 100mg caffeine/ngày (1 cốc cà phê nhỏ). Caffeine ảnh hưởng giấc ngủ, tâm lý.

Q39: Trẻ hay bị buồn nôn là dấu hiệu gì? A: Có thể: migraine (đau đầu), hiện tượng giữa bữa ăn (đói), cảm cúm, tiêu chảy, hoặc lo âu. Theo dõi thêm, nếu kéo dài đi xét nghiệm.

Q40: Bao lâu nên kiểm tra sức khỏe định kỳ cho trẻ? A: Dưới 5 tuổi: mỗi 3-6 tháng. 5-12 tuổi: mỗi năm. Từ 12 tuổi: mỗi 1-2 năm (hoặc hàng năm nếu có bệnh).

Q41: Nên kiêng cơm khi giảm cân được không? A: Không nên. Carbs cần thiết. Thay vì kiêng, ăn carbs phức tạp (gạo lứt, bánh mì lúa mạch), ít carbs đơn giản (bánh, kẹo).

Q42: Protein cần bao nhiêu mỗi ngày? A: Chung quy là 0.8-1g/kg cân nặng/ngày. Người tập gym: 1.6-2g/kg. Người già: 1-1.2g/kg. Ví dụ: 60kg cần 48-60g protein/ngày.

Q43: Ăn chay có đủ chất dinh dưỡng không? A: Có thể đủ nếu ăn cân bằng (đậu, hạt, sữa đậu, rau xanh). Nhưng cần bổ sung B12, sắt, zinc (từ bổ sung hoặc thực phẩm giàu).

Q44: Dầu dừa hay dầu ô liu tốt hơn? A: Dầu ô liu tốt hơn (chứa oleic acid lành). Dầu dừa chứa saturated fat cao. Nên dùng ô liu để nấu hoặc salad.

Q45: Có thể giảm cân nhanh 5kg/tháng được không? A: Không nên. Giảm nhanh: mất nước, cơ, mỡ, sau này dễ quay lại. Nên giảm 0.5-1kg/tuần (chậm, bền).

Q46: Trầm cảm có chữa được không? A: Có. Với liệu pháp (CBT, tâm lý trị liệu) + thuốc SSRI hoặc TCA. Liệu trình 3-6 tháng. Nhưng cần chẩn đoán chính xác trước.

Q47: Lo âu có thể dùng benzodiazepine dài hạn được không? A: Không nên. Benzodiazepine gây phụ thuộc. Chỉ dùng 2-4 tuần tối đa, sau đó liệu pháp tâm lý hoặc SSRI.

Q48: Không ngủ được nên uống gì? A: Không uống thuốc ngủ liền. Trước tiên: thư giãn, thiền, yoga, tránh caffeine/sáng sáng, giữ phòng tối. Nếu không ngủ lâu (>1 tháng), đi bác sĩ.

Q49: Có thể dùng melatonin để ngủ dài hạn được không? A: An toàn, nhưng 3-6 tháng nên tư vấn bác sĩ. Melatonin tự nhiên hơn benzodiazepine, nhưng không nên dùng suốt đời.

Q50: Sống một mình gây cô đơn, tác động sức khỏe như thế nào? A: Cô đơn tăng stress hormone, huyết áp cao, tim mạch yếu, tâm lý trầm cảm. Cần tìm cộng đồng, bạn bè, sở thích chung để giảm cô đơn.